Af hverju er húðin á mér þurr þótt hún sé líka feit?

Feit húð framleiðir talg en getur samt tapað vatni hratt ef varnarlagið er rofið, sem er algengt eftir of sterka hreinsun. Léttara rakakrem með glýseríni og seramíðum leysir þetta oftast [2].

Hjálpar rakatæki við þurra andlitshúð?

Það hækkar rakastig í herberginu og sumum finnst húðin líða betur, en engin samanburðarrannsókn styður þetta sérstaklega fyrir andlit. Það er viðbót við rakakrem, ekki staðgengill.

Á ég að hætta að fara í sund yfir veturinn?

Nei. Skolaðu andlitið með fersku vatni fyrir og eftir sundið og berðu á þig rakakrem innan þriggja mínútna frá því að þú þerrar þig. Það dugar fyrir langflesta [1][2].

Er í lagi að nota vaselín í andlitið?

Já fyrir flesta, sem þunnt lag efst að kvöldi. Það minnkaði vatnstap frá yfirborði um yfir 95 prósent í rannsókn og hindraði ekki uppbyggingu varnarlagsins [3]. Þeir sem eru mjög bólugjarnir ættu að byrja á afmörkuðu svæði.

Hversu oft á ég að hreinsa andlitið ef húðin er mjög þurr?

Einu sinni á dag, að kvöldi, og volgt vatn eitt og sér að morgni. Mildur hreinsir er hluti af lausninni, en oftar en tvisvar á dag er ekki [4][5].

Hvað með þurra og flagnandi húð eftir að ég byrjaði á retínóli?

Það er algengt fyrstu fjórar til sex vikurnar. Lækkaðu tíðnina, notaðu rakakrem kvölds og morgna og hækkaðu aftur þegar húðin er róleg í heila viku.

Virka olíur einar og sér sem rakakrem?

Ekki fyllilega. Olíur eru mýkjandi og að hluta lokandi, en þær innihalda hvorki vatn né rakabindandi efni, og virka því best ofan á rakakrem [2].

Er heitur pottur verri fyrir húðina en sundlaugin?

Yfirleitt já, því hitinn hefur meiri áhrif en klórinn. Langar setur í mjög heitu vatni leysa fituefnin úr hornlaginu hratt [1].

Þurr húð í andliti: af hverju og hvað virkar

Húðin í andlitinu þornar þegar varnarlagið tapar meira vatni en það nær að halda, og kalt vindasamt loft úti ásamt þurru hituðu lofti inni ýtir undir það. Það sem virkar er mildur hreinsir, rakakrem með bæði rakabindandi og mýkjandi efnum, og lokandi lag efst þegar húðin er mjög þurr. Styttri og svalari böð og krem á raka húð strax á eftir skipta líka miklu máli.

Af hverju þornar húðin í andlitinu?

Þurr húð er nánast alltaf spurning um vatnstap fremur en fituskort einan og sér. Þegar varnarlagið í hornlaginu rofnar sleppur vatn hraðar út og húðin verður stíf, mött og flagnandi.

Yfirborð húðarinnar er lag af dauðum frumum sem sitja í fituefnum, aðallega seramíðum, kólesteróli og fitusýrum. Þetta lag heldur vatninu inni. Þegar það rofnar eykst uppgufun frá yfirborðinu og húðin þornar innan frá, ekki utan frá rannsóknastutt [2][3].

Algengustu ástæðurnar fyrir rofnu varnarlagi í andliti:

Of sterk hreinsun. Hreinsiefni sem skilur eftir stífa tilfinningu hefur tekið of mikið af fituefnunum. Þetta er langalgengasta orsökin og sú sem er auðveldast að laga [4][5].
Of heitt vatn. Heitt vatn leysir upp fituefnin í hornlaginu hraðar en volgt [1].
Lágt rakastig í lofti. Kalt loft heldur litlu vatni, og þegar það er hitað upp inni verður hlutfallslegur raki mjög lágur [1].
Of mikil flögnun. Sýrur, skrúbbar og retínóíð í of miklu magni þynna varnarlagið hraðar en það byggist upp.
Vindur. Loftstreymi eykur uppgufun frá yfirborði beint.

Ef þú vilt vita hvar húðin þín stendur núna, þá metur ókeypis húðgreiningin flögnun, roða og áferð út frá einni mynd og bendir á hvaða skref er skynsamlegast að byrja á.

Hvað gerir íslenskur vetur við húðina?

Þrennt vinnur saman hér: hvass og kaldur vindur úti, mjög þurrt hitað loft inni og snöggar sveiflur á milli. Húðin nær ekki að aðlagast neinu af þessu.

Kalt loft getur haldið mun minna vatni en hlýtt loft. Þegar það er tekið inn og hitað upp í 21 gráðu fellur hlutfallslegur raki oft niður fyrir 25 prósent, og hitaveitan heldur húsum hlýjum allan sólarhringinn án þess að nokkur raki bætist við rannsóknastutt [1]. Húðin gefur frá sér vatn í þetta þurra loft allan daginn.

Það sem gerir íslenskar aðstæður sérstakar:

Vindurinn. Loftstreymi eykur uppgufun beint frá yfirborði húðarinnar, og hann er nánast stöðugur stóran hluta ársins. Kinnar og nef verða fyrst fyrir barðinu á þessu.
Snöggar sveiflur. Að fara úr fjögurra stiga slyddu inn í 22 stiga stofuhita nokkrum sinnum á dag heldur húðinni sífellt að leiðrétta sig.
Langir dimmir mánuðir. Fólk er lengur inni í þurra loftinu og útiveran styttist í ferðir milli húss og bíls.
Trekkur og ofnar. Að sitja beint við ofn þurrkar andlitið hratt.

Praktísku svörin eru einföld: þykkara rakakrem yfir vetrarmánuðina en yfir sumarið, lokandi lag efst þegar húðin er verst, og trefil eða kraga upp yfir kinnarnar í roki. Rakatæki í svefnherbergi hjálpar sumum, en engin samanburðarrannsókn styður það sérstaklega fyrir andlitshúð blandaðar niðurstöður.

Sundlaugar, heitir pottar og klór: hvað þarf að hafa í huga?

Klórvatn og langar setur í heitum potti fjarlægja fituefni úr yfirborði húðarinnar. Lausnin er ekki að hætta að synda heldur að skola og bera á sig strax á eftir.

Íslendingar synda allan ársins hring og margir fara í laug oftar en fimm sinnum í viku. Tvennt í því hefur áhrif á andlitshúð:

Klór og klóramín. Sótthreinsiefni í laugarvatni leysa fituefni úr hornlaginu líkt og sterkt hreinsiefni gerir, mest hjá þeim sem synda oft og lengi hefð.
Heitt vatn. Langar setur við 38 til 42 gráður hafa meiri áhrif en klórinn sjálfur, því hiti leysir upp fituefnin hraðar [1].

Það sem raunverulega hjálpar, í þessari röð:

Bleyttu andlitið í fersku vatni áður en þú ferð ofan í, því mettuð húð tekur minna upp af laugarvatninu.
Skolaðu andlitið með volgu vatni strax eftir sundið, án hreinsiefnis nema þú hafir verið með farða.
Berðu á þig rakakrem innan þriggja mínútna frá því að þú þerrar þig, á meðan húðin er enn rök rannsóknastutt [1][2].
Styttu setuna eða veldu svalari pott ef andlitið er rautt og stíft á eftir.

Jarðhitavatn í náttúrulaugum er misjafnt að samsetningu og sumum finnst það mildara en klórvatn, en það er engin samanburðarrannsókn sem sker úr um þetta fyrir andlitshúð blandaðar niðurstöður. Reglan um að bera á sig strax á eftir á við í báðum tilvikum.

Hvernig byggirðu upp varnarlagið aftur?

Þrír flokkar efna vinna saman: rakabindandi efni draga vatn að húðinni, mýkjandi efni fylla í yfirborðið og lokandi efni halda vatninu inni. Gott vetrarkrem inniheldur alla þrjá.

Flokkur	Hvað það gerir	Dæmi um innihaldsefni	Hvenær það hentar
Rakabindandi	Dregur vatn að hornlaginu og heldur því þar	Glýserín, hýalúrónsýra, panþenól, úrea	Alltaf, en virkar best undir öðru lagi
Mýkjandi	Fyllir í bilin milli frumna og gerir yfirborðið slétt	Seramíð, skvalan, jurtaolíur, fitualkóhól	Daglega, kjarninn í hverju rakakremi [2]
Lokandi	Myndar filmu sem hægir á uppgufun	Vaselín, dímetíkon, býflugnavax, lanólín	Efst að kvöldi þegar húðin er mjög þurr [3]

Vaselín er best rannsakaða lokandi efnið. Í rannsókn á áhrifum þess á hornlagið minnkaði það vatnstap frá yfirborði um yfir 95 prósent og hindraði ekki eðlilega uppbyggingu varnarlagsins undir rannsóknastutt [3]. Þunnt lag yfir rakakremið að kvöldi er ódýrasta og áreiðanlegasta lausnin fyrir mjög þurra kinnar og varasvæði.

Fjögur atriði sem breyta mestu í daglegu lífi:

Berðu á þig innan þriggja mínútna frá þvotti eða baði [1].
Notaðu þykkara krem á veturna en á sumrin, þetta þarf ekki að vera sama varan allt árið.
Bættu níasínamíði við ef roði fylgir þurrkinum, því það hefur sýnt bata á roða og áferð í samanburðarrannsókn [6].
Slepptu ilmefnaríkum vörum á meðan húðin er ert.

Hvernig áttu að þvo andlitið þegar húðin er þurr?

Volgt vatn, mildur hreinsir og bara einu sinni á dag ef húðin er mjög þurr. Stíf tilfinning eftir þvott er merki um að hreinsirinn sé of sterkur.

Hreinsiefni eru hönnuð til að leysa upp fitu, og þau greina ekki á milli fitunnar sem þú vilt losna við og fituefnanna sem halda varnarlaginu saman. Mildari samsetningar með syndetum eða ekki jónískum yfirborðsvirkum efnum taka minna af hornlaginu en klassískar sápur rannsóknastutt [4].

Verklagið þegar húðin er þurr:

Að kvöldi: mildur hreinsir til að ná af sólarvörn, farða og óhreinindum dagsins [5].
Að morgni: volgt vatn eitt og sér dugar oftast, sérstaklega yfir veturinn.
Hitastig: volgt, ekki heitt. Heitt vatn er eitt af því sem hraðast þurrkar andlitið [1].
Þerraðu létt með handklæði, ekki nudda, og skildu húðina eftir örlítið raka.
Slepptu skrúbbum, hreinsibustum og andlitsvatni með alkóhóli á meðan húðin er í þessu ástandi.

Ef þú notar retínóíð eða sýrur og húðin er orðin þurr og flagnandi, þá er tíðnin líklega of há fyrir árstímann. Leiðbeiningarnar um retínól fyrir byrjendur fara yfir hvernig á að bakka og byrja aftur, og rétt röð húðvara sýnir hvar rakakremið á að lenda í rútínunni.

Hvenær er þetta meira en venjulegur þurrkur?

Þurr húð sem lagast ekki á tveimur til fjórum vikum með mildari rútínu og reglulegu rakakremi á erindi til fagfólks. Það sama gildir um kláða sem truflar svefn eða húð sem springur og blæðir.

Flest tilvik svara mildari hreinsun og betra rakakremi innan mánaðar. Gerist það ekki, er skynsamlegra að fá mat hjá húðlækni en að halda áfram að skipta um vörur.

Merki um að þetta sé samtal við fagfólk:

Kláði sem heldur fyrir þér vöku eða truflar daglegt líf.
Húð sem springur, blæðir eða vessar.
Skýrt afmarkaðir rauðir eða hreistraðir blettir sem koma alltaf á sama stað.
Þurrkur sem byrjaði skyndilega samhliða nýju lyfi eða breytingu á heilsu.
Ástand sem versnar þótt þú hafir einfaldað rútínuna niður í hreinsi og rakakrem [1].

Þetta er fræðsluefni um snyrtivörur og húðumhirðu, ekki greining og ekki læknisráð. Ef þú vilt byrja á einföldu mati á því hvar húðin þín stendur, þá tekur húðgerðarprófið um mínútu og krefst hvorki netfangs né skráningar.